Mi-ulbo ang kasuko sa mga Pilipino human sa kontrobersyal nga pamahayag ni Chinese Ambassador Jing Quan, nga gitawag karon ni kanhi Department of Interior and Local Government (DILG) Sec. Rafael Alunan nga ‘impolite ug belligerent’.
Kining maong insidente nagpabiling usa ka sensitibong isyu sa diplomatikong relasyon sa Pilipinas ug China, ilabi na sa nagpadayong tensyon sa West Philippine Sea, diin kanunayng gihulga ang soberanya sa nasud.
Gipahayag ni Alunan nga kinahanglan mangayo og publikong pasaylo si Jing Quan sa katawhang Pilipino tungod sa iyang mga hulga nga gihimo samtang anaa sa PH territory, usa ka klarong paglapas sa diplomatikong pamatasan.
Kung dili kini mahitabo, angay lamang nga pahimangnoan siya ni Presidente Ferdinand Marcos Jr. bahin sa ‘Good Manners and Right Conduct’, usa ka sukoranan nga prinsipyo sa bisan unsang diplomatikong pakigrelasyon, matud pa ni Alunan.
Kahinumduman nga una nang gipadayag ni Presidente Marcos ang posibilidad nga ipatawag niya ang Chinese envoy human sa maong pagpamahad, nga nagpakita sa kabug-at sa sitwasyon.
Dugang pa ni Alunan, kinahanglan usab nga kastiguhon ni Presidente Marcos si Jing Quan tungod sa iyang makapahadlok nga mga pamahayag nga nagpakita og pagtamay sa soberanya sa Pilipinas.
Girekomenda usab sa kanhi kalihim nga palayason dayon ang diplomat ‘on the spot’ gikan sa nasud, isip usa ka lig-on nga mensahe batok sa diplomatikong pagpanghilabot.
Dili lang kana, gisugyot usab ni Alunan ang hingpit nga pag-recall sa PH ambassador sa China, usa ka lakang nga magpakita sa seryoso nga pagkadismaya sa Pilipinas.
Kinahanglan usab nga i-downgrade na ang relasyon sa duha ka nasud, nga matud pa niya, kanunayng gipakaulawan ug gipangyatakan sa Chinese Communist Party pinaagi sa ilang agresibong mga aksyon.
Wala usab magduha-duha si Alunan sa pag-ingon nga angay nang isalikway ang ‘one-China policy’ nga dugay nang gisuportahan sa gobyerno sa Pilipinas, usa ka polisiya nga karon gikuwestiyon ang kaangayan.
Kini nga baruganan, matud pa niya, gibase sa prinsipyo sa ‘self-respect’ ug sa katungod sa usa ka nasud nga panalipdan ang iyang kaugalingon gikan sa pagpanghilabot.
Bisan kinsa nga modapig sa usa ka ‘bully’ angay lamang nga atubangon nga walay pagduha-duha, dugang pa ni Alunan, nga nagpadayag sa panginahanglan alang sa kalig-on.
Ang mga pamahayag ni Alunan nagpaabot sa nagkadakong kasuko ug panginahanglan alang sa usa ka lig-on nga baruganan sa Pilipinas batok sa mga hulga sa soberanya ug integridad sa teritoryo.
Kini nga sitwasyon naghatag og dakong hagit sa diplomatikong kahanas sa administrasyon ni Marcos Jr. sa pagpanalipod sa interes sa nasud ug pagpadayon sa kalinaw sa rehiyon.
Ang kasaysayan sa relasyon sa Pilipinas ug China puno sa mga tensyon, ug kining bag-ong insidente nagdugang lamang sa pagkakomplikado sa ilang diplomatikong panag-uban.
Ang desisyon sa Pilipinas sa pagtubag niini nga isyu mahimong adunay dugay nga epekto sa geopolitikal nga talan-awon sa Southeast Asia.